KIDEM TAZMİNATI KAVRAMI ve
HAK KAZANABİLME KOŞULLARI
I. GENEL OLARAK KIDEM TAZMINATI KAVRAMI
Kidem tazminati, 1475 sayili Is Kanununun 14. maddesinde belirtilen
asgari bir çalisma süresini dolduran isçinin is akdinin
yine yasada sayilan nedenlerden biriyle son bulmasi halinde, isçiye
(veya mirasçilarina) kidemi ve ücreti dikkate alinarak isverence
yapilmasi gereken bir miktar ödemedir. Is akdinin sona erdigi her
durumda degil, yasada öngörülen hallerin varligi halinde
belirli bir kideme sahip olan isçilere kidemleri oraninda ödenir.
Kidem tazminati, 3008 sayili Is Kanunu ile çalisma hayatimiza
girmis, günümüze kadar çesitli degisikliklere
ugramis ve son olarak da Is Kanununda degisiklikler yapan 1927, 2320,
2457, 2762 ve 2869 sayili kanunlarin yürürlüge konulmasiyla
bugünkü biçimini almistir. Bugüne kadar yapilan
ve genellikle birbirinden farkli amaçlara dayandirilan degisiklikler
kidem tazminatini belirli bir kaliba sokulamayan kendine özgü
bir kurum niteligine dönüstürmüstür.
II. KIDEM TAZMINATINA HAK KAZANABILME KOSULLARI
1475 sayili Is Kanununun 14. maddesine göre "Bu Kanuna tabi
isçilerin hizmet akitlerinin isveren tarafindan bu Kanunun 17.
maddesinin II numarali bendinde gösterilen sebepler disinda, isçi
tarafindan bu Kanunun 16. maddesi uyarinca, muvazzaf askerlik hizmeti
dolayisiyla, bagli bulunduklari kanunla kurulu kurum veya sandiklardan
yaslilik, emeklilik veya malullük ayligi yahut toptan ödeme
almak amaciyla feshedilmesi veya kadinin evlendigi tarihten itibaren
bir yil içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi veya isçinin
ölümü sebebiyle son bulmasi hallerinde isçinin
ise basladigi tarihten itibaren hizmet akdinin devami süresince
her geçen tam yil için isverence isçiye 30 günlük
ücreti tutarinda kidem tazminati ödenir. Bir yildan artan
süreler için de ayni oran üzerinden ödeme yapilir."
A. 4857 SAYILI KANUNA TABI ISÇI OLMAK
Kidem tazminatina hak kazanabilmenin ilk sarti, 4857 sayili Is Kanununa
tabi isçi olarak baska bir deyisle is sözlesmesine (hizmet
akdine) göre çalismaktir.
4857 sayili Is Kanunu geregi aradaki iliski hizmet akdi degilse, örnegin
aradaki iliski vekâlet ya da istisna akdine dayaniyorsa isçi
sifati söz konusu olmayacaktir.
B. ISÇININ ISTEN AYRILMADAN ÖNCE EN AZ BIR YIL ÇALISMIS
OLMASI
Isçinin kidem tazminatina hak kazanabilmesi için is akdinin
sona erdigi tarihte isyerinde en az bir yillik kideminin bulunmasi zorunludur.
Is Kanununun 14. maddesinin 1. fikrasinda "Isçinin ise basladigi
tarihten itibaren hizmet akdinin devami süresince her geçen
tam yil için isverence isçiye 30 günlük ücreti
tutarinda kidem tazminati ödenir. Bir yildan artan süreler
içinde ayni oran üzerinden ödeme yapilir." denilmektedir.
Kidem tazminatinin söz konusu olabilmesi için tam bir yilin
dolmasi gerekir.
C. IS AKDININ BELIRLI NEDENLERLE SONA ERMESI
Kidem tazminati hakkinin dolmasi için is akdinin her hangi bir
sekilde sona ermesi yeterli olmayip, bu sona ermenin Is Kanununun 14.
maddesinde sinirli olarak belirtilen hallerden biri sonucunda gerçeklesmis
olmasi gerekir.
Kidem tazminatinin dogumu açisindan is akdinin belirli veya belirsiz
süreli olmasi önemli degildir. Is Kanununun 14. maddesinde
sayilan nedenlerden birinin gerçeklesmesi yeterlidir.
1. ISÇININ ISININ ISVEREN TARAFINDAN 4857 SAYILI KANUNUN 25.
MADDESINDE SAYILI SAGLIK SEBEPLERI VEYA ZORUNLU SEBEPLERDEN BIRINE VEYA
17. MADDESINE ISTINADEN SON VERILMIS OLMASI
a. Saglik Sebepleri
Isçinin kendi kastindan veya derli toplu olmayan yasayisindan
yahut içkiye düskünlügünden dogacak bir hastaliga
veya sakatliga ugramasi halinde, bu sebeple dogacak devamsizligin ardi
ardina üç (3) is günü veya bir ayda bes (5) is
gününden fazla sürmesi ya da isçinin tutuldugu
hastaligin tedavi edilemeyecek nitelikte oldugu ve isyerinde çalismasinda
sakinca bulundugunun Saglik Kurulunca saptanmasi hallerinden birinin
varligi halinde, isçi diger kosullarin da bulunmasiyla kidem
tazminatina hak kazanabilecektir. Bu sayilanlarin disinda isçinin
hastalik, kaza, dogum ve gebelik gibi hallerde isveren için is
sözlesmesini bildirimsiz fesih hakki belirtilen hallerin isçinin
is yerindeki çalisma süresine göre 4857 sayili Is Kanununun
17. maddesindeki bildirim sürelerini 6 hafta asmasindan sonra dogmaktadir.
b. Zorunlu Sebepler
Isçiyi is yerinde bir haftadan fazla süre ile çalismaktan
alikoyan zorlayici bir sebebin ortaya çikmasi halinde, isverenin
hizmet akdini feshetmesi halinde, diger kosullarin da bulunmasi ile
isçi kidem tazminatina hak kazanabilmektedir. Zorlayici nedenin
devami müddetince isçi her zaman fesih hakkina sahip bulunmaktadir.
c. Isçinin Is Sözlesmesinin Isveren Tarafindan Is Kanununun
17. Maddesine Istinaden Son Verilmis Olmasi
2. ISÇININ KANUNUN 24. MADDESINDE BELIRTILEN SAGLIK SEBEPLERI,
AHLAK VE IYI NIYET KURALLARINA UYMAYAN HALLER VE BENZERLERI VEYA ZORUNLU
SEBEPLERDEN BIRI NEDENIYLE ISTEN AYRILMASI
Asagida belirtilen hallerde, isçi is akdini süresinin bitiminden
önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilecektir.
a. Saglik Sebepleri
Isçi, is sözlesmesinin konusu olan isin yapilmasi isin
niteliginden dogan bir sebeple isçinin sagligi veya yasayisi
için tehlikeli olursa is akdinin derhal feshetme hakkina sahiptir.
b. Ahlak Ve Iyi Niyet Kurallarina Uymayan Haller Ve Benzerleri
c. Zorlayici Sebepler
Isçinin çalistigi isyerinde bir haftadan fazla süre
ile isin durmasini gerektirecek zorlayici sebepler ortaya çikarsa
isçi hizmet akdini feshetme hakkina sahip olacaktir. Deprem,
yangin, isyerine hükümetçe el konulmasi gibi olaylar
zorlayici sebeplere örnek gösterilebilir.
3. MUVAZZAF ASKERLIK NEDENIYLE FESIH
Is Kanununda muvazzaf (genel) askerlik nedeniyle isten ayrilan isçilere
kidem tazminati ödenmesi hakki öngörülmüstür.
Muvazzaf askerlik süresinin uzun veya kisa olmasi kidem tazminati
hakkini etkilemez. Kisa dönem askerlik yükümlülügü
de muvazzaf askerlik yerine geçmektedir. Ayrica, muvazzaf askerligin
hizmet akdinin kurulmasindan önce ya da sonra gerçeklesmis
olmasinin borçlanilan askerligin kidem tazminatinin hesabinda
dikkate alinmasi açisindan bir etkisi bulunmamaktadir.
4. YASLILIK AYLIGI (EMEKLILIK) VEYA TOPTAN ÖDEME NEDENIYLE FESIH
Is Kanununda isçinin is akdini, bagli bulundugu kanunla kurulu
kurum veya sandiklardan yaslilik, emeklilik veya malullük ayligi
yahut toptan ödeme almak amaciyla feshetmesi durumunda kidem tazminatina
hak kazanmasi öngörülmüstür. Kanunla kurulu
olmayan özel sigortalardan gelir ya da maas alinmasi amaciyla isçinin
is akdini feshetmesi halinde, isçi istifa etmis sayilacagindan,
kidem tazminatina hak kazanamayacaktir.
5. KADIN ISÇININ EVLENME NEDENIYLE SÖZLESMEYI FESHI
Is yerinde bir yillik kidemi olan kadin isçi is iliski devam
ederken evlenir ve evlenme tarihini izleyen bir yil içinde herhangi
bir tarihte is akdini feshederse kidem tazminatina hak kazanir. Bu haktan
yararlanabilmek için kadin isçinin evliliginin ilk olmasi
zorunlu olmadigi gibi, anilan hüküm uyarinca kidem tazminatina
hak kazanmissa daha sonra esinden bosanmasi kidem tazminati hakkini
olumsuz etkilemeyecektir.
Kanun açikça sadece kadin isçileri zikrettiginden
erkek isçilerin kendi istekleriyle evlenme dolayisiyla istifa
etmeleri halinde kidem tazminatina hak kazanmalari mümkün
degildir.
6. ISÇININ ÖLÜMÜ
Is kanunu kapsaminda en az bir yillik çalismasi bulunan isçinin
ölümü halinde, kanuni mirasçilari kidem tazminatina
hak kazanmaktadirlar. Isçinin ölümünün is
yerinde veya is disinda olmasinin bir önemi olmadigi gibi, kendi
kusurlu davranisi ile ölüp ölmemesinin de kidem tazminatinin
ödenmesine herhangi bir etkisi yoktur.
10 Soruda Kidem Tazminati
Kidem tazminati nedir?
Bir isyerinde 12 ay süreyle kesintisiz çalisan isçi,
isten çikarilmasi durumunda bir maas tutarinda tazminat almaya
hak kazaniyor. Örnegin, 10 yil çalisan bir isçi,
isten atilmasi durumunda son aldigi maasin 12 katini kidem tazminati
olarak alabiliyor.
Kaç yildir uygulaniyor?
Kidem tazminati uygulamasi, ilk kez 1936 tarihli 3008 Sayili Is Kanunu
ile uygulanmaya baslandi. 72 yilda birçok degisiklige ugradi.
Isverenler kaldirilmasini neden istiyor?
Bir çesit is güvencesi sayilabilecek olan kidem tazminati,
ülkemizde isten çikarmalarin en önemli nedenlerinden
biri haline geldi. Çünkü isçinin çalistigi
her yil, isverene, ödemesi gereken maddi bir külfet olarak
dönüyor. Bunun önüne geçmek için sik
sik isçi çikarmalari yasaniyor. Ayrica Sermaye Piyasasi
Kurulu, borsada islem gören sirketler için, çalisan
isçilerin Kidem Tazminati karsiligini ayirmayi mecburi kiliyor.
Bu da sirketler için önemli bir finansman maliyeti anlamina
geliyor.
Isçiler arasinda esitsizlik yaratiyor mu?
Kidem tazminati, Is Kanunu'na göre 50'den daha fazla isçi
çalistiran isyerlerinde uygulaniyor. Bu sayinin altinda kalan
firmalarda bu hak verilmiyor. Çalisma ve Sosyal Güvenlik
Bakani Faruk Çelik, "Türkiye'de isyerlerinin büyük
bölümünün çalisan sayisinin 50'den az oldugu
dikkate alindiginda, söz konusu uygulamanin çalisanlar arasinda
büyük bir esitsizlik yarattigi ortada" görüsünü
savunuyor. Ayrica bazi isyerlerinin kidem tazminati ödememek için
12 ay çalisan isçiyi 11 ay sigortali gösterip, yeni
yilin ilk ayinda yeniden sigorta altina aldigina dikkat çekiliyor.
Hangi kosullarda hak ediliyor?
Isçinin askere gitmesi, isten çikarilmasi, vefati ve
emekliligini hak etmesi durumunda, çalistigi her yil için
bir maas (30 günlük ücret) toplu ödeme yapiliyor.
Ayrica kadin isçiler evlendikleri tarihten itibaren bir yil içinde
kendi arzusuyla istifa etmesi durumunda da kidem tazminati alabiliyor.
Kimler faydalanamiyor?
50'den az isçi çalistirilan (50 dâhil) isyerlerinde,
deniz (liman ve iskelelerde yükleme ve bosaltma islerinde çalisanlar),
hava tasima (yer tesislerinde), tarim ve orman islerinin yapildigi isyerlerinde,
el sanatlarinda, ev hizmetlerinde çalisanlar, su ürünleri
üreticileri, çiraklar ve sporcular kidem tazminatindan faydalanamiyor.
Kidem tazminati hakki ne zaman baslayip, ne zaman sona eriyor?
Kidem süresi, isçinin ise basladigi gün (deneme süresi
de dâhil) basliyor. Isten çikarildiginin bildirildigi tarihteyse,
kidem sözlesmesi sona eriyor.
Tazminat miktari nasil hesaplaniyor?
Kidem tazminati, isçinin isten çikarilmadan önce
aldigi son maas tutari üzerinden hesaplaniyor. Parça basi,
yüzde usulü gibi net maasin belli olmadigi durumlarda, son
bir yilda ödenen ücret baz aliniyor.
Isveren kidem tazminatini zamaninda vermez ve mahkemeye yansirsa, yasaya
göre hâkim nasil bir karar veriyor?
Isverenin kidem tazminatini zamaninda ödememesi durumunda, isçinin
mahkemeye basvurma hakki bulunuyor. Hâkim, gecikme süresi
için mevduata uygulanan en yüksek faizin ödenmesine
hükmediyor.
Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi'nin yeni sistemi neleri
içeriyor?
Bakan Faruk Çelik'in verdigi bilgiye göre, üç
formül üzerinde çalisiliyor. Istihdam paketinde yer
verilecek kidem tazminatiyla ilgili seçeneklerin ilkine göre,
issizlik sigortasi ödemesi artirilarak, kidem tazminati kaldirilacak.
Ikinci seçenekte, kidem tazminati için bir fon olusturulup
isçi ve isverenden kesinti yapilarak fona aktarilacak, fonda
biriken para kidem tazminati ödemelerine yetmezse, aradaki farki
Hazine karsilayacak.
Üçüncü seçenekteyse, kidem tazminati yine
fonda birikecek, ancak aradaki farki issizlik fonu karsilayacak. Bu
sistemlerden hangisi hayata geçerse geçsin, isten çikarilan
isçiye, mevcut sistemde verilen 12 ay çalismaya karsilik
bir maas kidem tazminatindan çok daha az bir oran verilmesi hedefleniyor.
Is Sözlesmesi, Türleri ve Feshi
Tanim ve sekil
MADDE 8. - Is sözlesmesi, bir tarafin (isçi) bagimli olarak
is görmeyi, diger tarafin (isveren) da ücret ödemeyi
üstlenmesinden olusan sözlesmedir. Is sözlesmesi, Kanunda
aksi belirtilmedikçe, özel bir sekle tâbi degildir.
Süresi bir yil ve daha fazla olan is sözlesmelerinin yazili
sekilde yapilmasi zorunludur. Bu belgeler damga vergisi ve her çesit
resim ve harçtan muaftir.
Yazili sözlesme yapilmayan hallerde isveren isçiye en geç
iki ay içinde genel ve özel çalisma kosullarini,
günlük ya da haftalik çalisma süresini, temel
ücreti ve varsa ücret eklerini, ücret ödeme dönemini,
süresi belirli ise sözlesmenin süresini, fesih halinde
taraflarin uymak zorunda olduklari hükümleri gösteren
yazili bir belge vermekle yükümlüdür. Süresi
bir ayi geçmeyen belirli süreli is sözlesmelerinde
bu fikra hükmü uygulanmaz. Is sözlesmesi iki aylik süre
dolmadan sona ermis ise, bu bilgilerin en geç sona erme tarihinde
isçiye yazili olarak verilmesi zorunludur.
Türü ve çalisma biçimlerini belirleme serbestisi
MADDE 9 - Taraflar is sözlesmesini, Kanun hükümleriyle
getirilen sinirlamalar sakli kalmak kosuluyla, ihtiyaçlarina
uygun türde düzenleyebilirler.
Is sözlesmeleri belirli veya belirsiz süreli yapilir. Bu sözlesmeler
çalisma biçimleri bakimindan tam süreli veya kismî
süreli yahut deneme süreli ya da diger türde olusturulabilir.
Sürekli ve süreksiz islerdeki is sözlesmeleri
MADDE 10.- Nitelikleri bakimindan en çok otuz is günü
süren islere süreksiz is, bundan fazla devam edenlere sürekli
is denir.
Bu Kanunun 3, 8, 12, 13, 14, 15, 17, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30,
31, 34, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 75, 80 ve geçici 6 nci maddeleri
süreksiz islerde yapilan is sözlesmelerinde uygulanmaz. Süreksiz
islerde, bu maddelerde düzenlenen konularda Borçlar Kanunu
hükümleri uygulanir.
Belirli ve belirsiz süreli is sözlesmesi
MADDE 11 - Is iliskisinin bir süreye bagli olarak yapilmadigi
halde sözlesme belirsiz süreli sayilir. Belirli süreli
islerde veya belli bir isin tamamlanmasi veya belirli bir olgunun ortaya
çikmasi gibi objektif kosullara bagli olarak isveren ile isçi
arasinda yazili sekilde yapilan is sözlesmesi belirli süreli
is sözlesmesidir.
Belirli süreli is sözlesmesi, esasli bir neden olmadikça,
birden fazla üst üste (zincirleme) yapilamaz. Aksi halde is
sözlesmesi baslangiçtan itibaren belirsiz süreli kabul
edilir.
Esasli nedene dayali zincirleme is sözlesmeleri, belirli süreli
olma özelligini korurlar.
Belirli ve belirsiz süreli is sözlesmesi ayirimin sinirlari
MADDE 12 - Belirli süreli is sözlesmesi ile çalistirilan
isçi, ayirimi hakli kilan bir neden olmadikça, salt is
sözlesmesinin süreli olmasindan dolayi belirsiz süreli
is sözlesmesiyle çalistirilan emsal isçiye göre
farkli isleme tâbi tutulamaz.
Belirli süreli is sözlesmesi ile çalisan isçiye,
belirli bir zaman ölçüt alinarak ödenecek ücret
ve paraya iliskin bölünebilir menfaatler, isçinin çalistigi
süreye orantili olarak verilir. Herhangi bir çalisma sartindan
yararlanmak için ayni isyeri veya isletmede geçirilen
kidem arandiginda belirli süreli is sözlesmesine göre
çalisan isçi için farkli kidem uygulanmasini hakli
gösteren bir neden olmadikça, belirsiz süreli is sözlesmesi
ile çalisan emsal isçi hakkinda esas alinan kidem uygulanir.
Emsal isçi, isyerinde ayni veya benzeri iste belirsiz süreli
is sözlesmesiyle çalistirilan isçidir. Isyerinde
böyle bir isçi bulunmadigi takdirde, o iskolunda sartlara
uygun bir isyerinde ayni veya benzer isi üstlenen belirsiz süreli
is sözlesmesiyle çalistirilan isçi dikkate alinir.
Kismî süreli ve tam süreli is sözlesmesi
MADDE 13 - Isçinin normal haftalik çalisma süresinin,
tam süreli is sözlesmesiyle çalisan emsal isçiye
göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda
sözlesme kismî süreli is sözlesmesidir.
Kismî süreli is sözlesmesi ile çalistirilan isçi,
ayirimi hakli kilan bir neden olmadikça, salt is sözlesmesinin
kismî süreli olmasindan dolayi tam süreli emsal isçiye
göre farkli isleme tâbi tutulamaz. Kismî süreli
çalisan isçinin ücret ve paraya iliskin bölünebilir
menfaatleri, tam süreli emsal isçiye göre çalistigi
süreye orantili olarak ödenir.
Emsal isçi, isyerinde ayni veya benzeri iste tam süreli
çalistirilan isçidir. Isyerinde böyle bir isçi
bulunmadigi takdirde, o iskolunda sartlara uygun isyerinde ayni veya
benzer isi üstlenen tam süreli is sözlesmesiyle çalistirilan
isçi esas alinir.
Isyerinde çalisan isçilerin, niteliklerine uygun açik
yer bulundugunda kismî süreliden tam süreliye veya tam
süreliden kismî süreliye geçirilme istekleri
isverence dikkate alinir ve bos yerler zamaninda duyurulur.
Çagri üzerine çalisma
MADDE 14. - Yazili sözlesme ile isçinin yapmayi üstlendigi
isle ilgili olarak kendisine ihtiyaç duyulmasi halinde is görme
ediminin yerine getirileceginin kararlastirildigi is iliskisi, çagri
üzerine çalismaya dayali kismi süreli bir is sözlesmesidir.
Hafta, ay veya yil gibi bir zaman dilimi içinde isçinin
ne kadar süreyle çalisacagini taraflar belirlemedikleri
takdirde, haftalik çalisma süresi yirmi saat kararlastirilmis
sayilir. Çagri üzerine çalistirilmak için
belirlenen sürede isçi çalistirilsin veya çalistirilmasin
ücrete hak kazanir.
Isçiden is görme borcunu yerine getirmesini çagri
yoluyla talep hakkina sahip olan isveren, bu çagriyi, aksi kararlastirilmadikça,
isçinin çalisacagi zamandan en az dört gün önce
yapmak zorundadir. Süreye uygun çagri üzerine isçi
is görme edimini yerine getirmekle yükümlüdür.
Sözlesmede günlük çalisma süresi kararlastirilmamis
ise, isveren her çagrida isçiyi günde en az dört
saat üst üste çalistirmak zorundadir.
Deneme süreli is sözlesmesi
MADDE 15. - Taraflarca is sözlesmesine bir deneme kaydi konuldugunda,
bunun süresi en çok iki ay olabilir. Ancak deneme süresi
toplu is sözlesmeleriyle dört aya kadar uzatilabilir.
Deneme süresi içinde taraflar is sözlesmesini bildirim
süresine gerek olmaksizin ve tazminatsiz feshedebilir. Isçinin
çalistigi günler için ücret ve diger haklari
saklidir.
Takim sözlesmesi ile olusturulan is sözlesmeleri
MADDE 16. - Birden çok isçinin meydana getirdigi bir
takimi temsilen bu isçilerden birinin, takim kilavuzu sifatiyla
isverenle yaptigi sözlesmeye takim sözlesmesi denir.
Takim sözlesmesinin, olusturulacak is sözlesmeleri için
hangi süre kararlastirilmis olursa olsun, yazili yapilmasi gerekir.
Sözlesmede her isçinin kimligi ve alacagi ücret ayri
ayri gösterilir.
Takim sözlesmesinde isimleri yazili isçilerden her birinin
ise baslamasiyla, o isçi ile isveren arasinda takim sözlesmesinde
belirlenen sartlarla bir is sözlesmesi yapilmis sayilir. Ancak,
takim sözlesmesi hakkinda Borçlar Kanununun 110 uncu maddesi
hükmü de uygulanir.
Ise baslamasiyla is sözlesmesi kurulan isçilere ücretlerini
isveren veya isveren vekili her birine ayri ayri ödemek zorundadir.
Takim kilavuzu için, takima dahil isçilerin ücretlerinden
ise aracilik veya benzeri bir nedenle kesinti yapilamaz.
Süreli fesih
MADDE 17. - Belirsiz süreli is sözlesmelerinin feshinden
önce durumun diger tarafa bildirilmesi gerekir.
Is sözlesmeleri;
- Isi alti aydan az sürmüs olan isçi için, bildirimin
diger tarafa yapilmasindan baslayarak iki hafta sonra,
- Isi alti aydan birbuçuk yila kadar sürmüs olan isçi
için, bildirimin diger tarafa yapilmasindan baslayarak dört
hafta sonra,
- Isi birbuçuk yildan üç yila kadar sürmüs
olan isçi için, bildirimin diger tarafa yapilmasindan
baslayarak alti hafta sonra,
- Isi üç yildan fazla sürmüs isçi için,
bildirim yapilmasindan baslayarak sekiz hafta sonra,
Feshedilmis sayilir.
Bu süreler asgari olup sözlesmeler ile artirilabilir.
Bildirim sartina uymayan taraf, bildirim süresine iliskin ücret
tutarinda tazminat ödemek zorundadir.
Isveren bildirim süresine ait ücreti pesin vermek suretiyle
is sözlesmesini feshedebilir.
Isverenin bildirim sartina uymamasi veya bildirim süresine ait
ücreti pesin ödeyerek sözlesmeyi feshetmesi, bu Kanunun
18, 19, 20 ve 21 inci maddesi hükümlerinin uygulanmasina engel
olmaz. 18 inci maddenin birinci fikrasi uyarinca bu Kanunun 18, 19,
20 ve 21 inci maddelerinin uygulanma alani disinda kalan isçilerin
is sözlesmesinin, fesih hakkinin kötüye kullanilarak
sona erdirildigi durumlarda isçiye bildirim süresinin üç
kati tutarinda tazminat ödenir. Fesih için bildirim sartina
da uyulmamasi ayrica dördüncü fikra uyarinca tazminat
ödenmesini gerektirir.
Bu maddeye göre ödenecek tazminatlar ile bildirim sürelerine
ait pesin ödenecek ücretin hesabinda 32 nci maddenin birinci
fikrasinda yazilan ücrete ek olarak isçiye saglanmis para
veya para ile ölçülmesi mümkün sözlesme
ve Kanundan dogan menfaatler de göz önünde tutulur.
Feshin geçerli sebebe dayandirilmasi
MADDE 18. - Otuz veya daha fazla isçi çalistiran isyerlerinde
en az alti aylik kidemi olan isçinin belirsiz süreli is
sözlesmesini fesheden isveren, isçinin yeterliliginden veya
davranislarindan ya da isletmenin, isyerinin veya isin gereklerinden
kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadir.
Alti aylik kidem hesabinda bu Kanunun 66 nci maddesindeki süreler
dikkate alinir.
Özellikle asagidaki hususlar fesih için geçerli bir
sebep olusturmaz:
- Sendika üyeligi veya çalisma saatleri disinda veya isverenin
rizasi ile çalisma saatleri içinde sendikal faaliyetlere
katilmak.
- Isyeri sendika temsilciligi yapmak.
- Mevzuattan veya sözlesmeden dogan haklarini takip için
isveren aleyhine idari veya adli makamlara basvurmak veya bu hususta
baslatilmis sürece katilmak.
- Irk, renk, cinsiyet, medeni hal, aile yükümlülükleri,
hamilelik, dogum, din, siyasi görüs ve benzeri nedenler.
- 74 üncü maddede öngörülen ve kadin isçilerin
çalistirilmasinin yasak oldugu sürelerde ise gelmemek.
- Hastalik veya kaza nedeniyle 25 inci maddenin (I) numarali bendinin
(b) alt bendinde öngörülen bekleme süresinde ise
geçici devamsizlik.
Isçinin alti aylik kidemi, ayni isverenin bir veya degisik isyerlerinde
geçen süreler birlestirilerek hesap edilir. Isverenin ayni
iskolunda birden fazla isyerinin bulunmasi halinde, isyerinde çalisan
isçi sayisi, bu isyerlerinde çalisan toplam isçi
sayisina göre belirlenir.
Isletmenin bütününü sevk ve idare eden isveren vekili
ve yardimcilari ile isyerinin bütününü sevk ve idare
eden ve isçiyi ise alma ve isten çikarma yetkisi bulunan
isveren vekilleri hakkinda bu madde, 19 ve 21 inci maddeler ile 25 inci
maddenin son fikrasi uygulanmaz.
Sözlesmenin feshinde usul
MADDE 19. - Isveren fesih bildirimini yazili olarak yapmak ve fesih
sebebini açik ve kesin bir sekilde belirtmek zorundadir.
Hakkindaki iddialara karsi savunmasini almadan bir isçinin belirsiz
süreli is sözlesmesi, o isçinin davranisi veya verimi
ile ilgili nedenlerle feshedilemez. Ancak, isverenin 25 inci maddenin
(II) numarali bendi sartlarina uygun fesih hakki saklidir.
Fesih bildirimine itiraz ve usulü
MADDE 20. - Is sözlesmesi feshedilen isçi, fesih bildiriminde
sebep gösterilmedigi veya gösterilen sebebin geçerli
bir sebep olmadigi iddiasi ile fesih bildiriminin tebligi tarihinden
itibaren bir ay içinde is mahkemesinde dava açabilir.
Toplu is sözlesmesinde hüküm varsa veya taraflar anlasirlarsa
uyusmazlik ayni sürede özel hakeme götürülür.
Feshin geçerli bir sebebe dayandigini ispat yükümlülügü
isverene aittir. Isçi, feshin baska bir sebebe dayandigini iddia
ettigi takdirde, bu iddiasini ispatla yükümlüdür.
Dava seri muhakeme usulüne göre iki ay içinde sonuçlandirilir.
Mahkemece verilen kararin temyizi halinde, Yargitay bir ay içinde
kesin olarak karar verir.
Özel hakemin olusumu, çalisma esas ve usulleri çikarilacak
bir yönetmelikle belirlenir.
Geçersiz sebeple yapilan feshin sonuçlari
MADDE 21. - Isverence geçerli sebep gösterilmedigi veya
gösterilen sebebin geçerli olmadigi mahkemece veya özel
hakem tarafindan tespit edilerek feshin geçersizligine karar
verildiginde, isveren, isçiyi bir ay içinde ise baslatmak
zorundadir. Isçiyi basvurusu üzerine isveren bir ay içinde
ise baslatmaz ise, isçiye en az dört aylik ve en çok
sekiz aylik ücreti tutarinda tazminat ödemekle yükümlü
olur.
Mahkeme veya özel hakem feshin geçersizligine karar verdiginde,
isçinin ise baslatilmamasi halinde ödenecek tazminat miktarini
da belirler.
Kararin kesinlesmesine kadar çalistirilmadigi süre için
isçiye en çok dört aya kadar dogmus bulunan ücret
ve diger haklari ödenir.
Isçi ise baslatilirsa, pesin olarak ödenen bildirim süresine
ait ücret ile kidem tazminati, yukaridaki fikra hükümlerine
göre yapilacak ödemeden mahsup edilir. Ise baslatilmayan isçiye
bildirim süresi verilmemis veya bildirim süresine ait ücret
pesin ödenmemisse, bu sürelere ait ücret tutari ayrica
ödenir.
Isçi kesinlesen mahkeme veya özel hakem kararinin tebliginden
itibaren on isgünü içinde ise baslamak için
isverene basvuruda bulunmak zorundadir. Isçi bu süre içinde
basvuruda bulunmaz ise, isverence yapilmis olan fesih geçerli
bir fesih sayilir ve isveren sadece bunun hukuki sonuçlari ile
sorumlu olur.
Bu maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fikra hükümleri
sözlesmeler ile hiçbir suretle degistirilemez; aksi yönde
sözlesme hükümleri geçersizdir.
Çalisma kosullarinda degisiklik ve is sözlesmesinin feshi
MADDE 22. - Isveren, is sözlesmesiyle veya is sözlesmesinin
eki niteligindeki personel yönetmeligi ve benzeri kaynaklar ya
da isyeri uygulamasiyla olusan çalisma kosullarinda esasli bir
degisikligi ancak durumu isçiye yazili olarak bildirmek suretiyle
yapabilir. Bu sekle uygun olarak yapilmayan ve isçi tarafindan
alti isgünü içinde yazili olarak kabul edilmeyen degisiklikler
isçiyi baglamaz. Isçi degisiklik önerisini bu süre
içinde kabul etmezse, isveren degisikligin geçerli bir
nedene dayandigini veya fesih için baska bir geçerli nedenin
bulundugunu yazili olarak açiklamak ve bildirim süresine
uymak suretiyle is sözlesmesini feshedebilir. Isçi bu durumda
17 ila 21 inci madde hükümlerine göre dava açabilir.
Taraflar aralarinda anlasarak çalisma kosullarini her zaman degistirebilir.
Çalisma kosullarinda degisiklik geçmise etkili olarak
yürürlüge konulamaz.
Yeni isverenin sorumlulugu
MADDE 23. - Süresi belirli olan veya olmayan sürekli is sözlesmesi
ile bir isverenin isine girmis olan isçi, sözlesme süresinin
bitmesinden önce yahut bildirim süresine uymaksizin isini
birakip baska bir isverenin isine girerse sözlesmenin bu suretle
feshinden ötürü, isçinin sorumlulugu yaninda,
ayrica yeni isveren de asagidaki hallerde birlikte sorumludur:
- Isçinin bu davranisina, yeni ise girdigi isveren sebep olmussa.
- Yeni isveren, isçinin bu davranisini bilerek onu ise almissa.
- Yeni isveren isçinin bu davranisini ögrendikten sonra
dahi onu çalistirmaya devam ederse.
Isçinin hakli nedenle derhal fesih hakki
MADDE 24. - Süresi belirli olsun veya olmasin isçi, asagida
yazili hallerde is sözlesmesini sürenin bitiminden önce
veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir:
I. Saglik sebepleri:
- Is sözlesmesinin konusu olan isin yapilmasi isin niteliginden
dogan bir sebeple isçinin sagligi veya yasayisi için tehlikeli
olursa.
- Isçinin sürekli olarak yakindan ve dogrudan bulusup görüstügü
isveren yahut baska bir isçi bulasici veya isçinin isi
ile bagdasmayan bir hastaliga tutulursa.
II. Ahlak ve iyiniyet kurallarina uymayan haller ve benzerleri:
- Isveren is sözlesmesi yapildigi sirada bu sözlesmenin esasli
noktalarindan biri hakkinda yanlis vasiflar veya sartlar göstermek
yahut gerçege uygun olmayan bilgiler vermek veya sözler
söylemek suretiyle isçiyi yaniltirsa.
- Isveren isçinin veya ailesi üyelerinden birinin seref
ve namusuna dokunacak sekilde sözler söyler, davranislarda
bulunursa veya isçiye cinsel tacizde bulunursa.
- Isveren isçiye veya ailesi üyelerinden birine karsi satasmada
bulunur veya gözdagi verirse, yahut isçiyi veya ailesi üyelerinden
birini kanuna karsi davranisa özendirir, kiskirtir, sürükler,
yahut isçiye ve ailesi üyelerinden birine karsi hapsi gerektiren
bir suç islerse yahut isçi hakkinda seref ve haysiyet
kirici asilsiz agir isnad veya ithamlarda bulunursa.
- Isçinin diger bir isçi veya üçüncü
kisiler tarafindan isyerinde cinsel tacize ugramasi ve bu durumu isverene
bildirmesine ragmen gerekli önlemler alinmazsa.
- Isveren tarafindan isçinin ücreti kanun hükümleri
veya sözlesme sartlarina uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse,
- Ücretin parça basina veya is tutari üzerinden ödenmesi
kararlastirilip da isveren tarafindan isçiye yapabilecegi sayi
ve tutardan az is verildigi hallerde, aradaki ücret farki zaman
esasina göre ödenerek isçinin eksik aldigi ücret
karsilanmazsa, yahut çalisma sartlari uygulanmazsa.
III. Zorlayici sebepler:
Isçinin çalistigi isyerinde bir haftadan fazla süre
ile isin durmasini gerektirecek zorlayici sebepler ortaya çikarsa.
Isverenin hakli nedenle derhal fesih hakki
MADDE 25. - Süresi belirli olsun veya olmasin isveren, asagida
yazili hallerde is sözlesmesini sürenin bitiminden önce
veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir:
I- Saglik sebepleri:
- Isçinin kendi kastindan veya derli toplu olmayan yasayisindan
yahut içkiye düskünlügünden dogacak bir hastaliga
veya sakatliga ugramasi halinde, bu sebeple dogacak devamsizligin ardi
ardina üç is günü veya bir ayda bes is gününden
fazla sürmesi.
- Isçinin tutuldugu hastaligin tedavi edilemeyecek nitelikte
oldugu ve isyerinde çalismasinda sakinca bulundugunun Saglik
Kurulunca saptanmasi durumunda.
(a) alt bendinde sayilan sebepler disinda isçinin hastalik, kaza,
dogum ve gebelik gibi hallerde isveren için is sözlesmesini
bildirimsiz fesih hakki; belirtilen hallerin isçinin isyerindeki
çalisma süresine göre 17 nci maddedeki bildirim sürelerini
alti hafta asmasindan sonra dogar. Dogum ve gebelik hallerinde bu süre
74 üncü maddedeki sürenin bitiminde baslar. Ancak isçinin
is sözlesmesinin askida kalmasi nedeniyle isine gidemedigi süreler
için ücret islemez.
II- Ahlak ve iyi niyet kurallarina uymayan haller ve benzerleri:
- Is sözlesmesi yapildigi sirada bu sözlesmenin esasli noktalarindan
biri için gerekli vasiflar veya sartlar kendisinde bulunmadigi
halde bunlarin kendisinde bulundugunu ileri sürerek, yahut gerçege
uygun olmayan bilgiler veya sözler söyleyerek isçinin
isvereni yaniltmasi.
- Isçinin, isveren yahut bunlarin aile üyelerinden birinin
seref ve namusuna dokunacak sözler sarfetmesi veya davranislarda
bulunmasi, yahut isveren hakkinda seref ve haysiyet kirici asilsiz ihbar
ve isnadlarda bulunmasi.
- Isçinin isverenin baska bir isçisine cinsel tacizde
bulunmasi.
- Isçinin isverene yahut onun ailesi üyelerinden birine
yahut isverenin baska isçisine satasmasi veya 84 üncü
maddeye aykiri hareket etmesi.
- Isçinin, isverenin güvenini kötüye kullanmak,
hirsizlik yapmak, isverenin meslek sirlarini ortaya atmak gibi dogruluk
ve bagliliga uymayan davranislarda bulunmasi.
- Isçinin, isyerinde, yedi günden fazla hapisle cezalandirilan
ve cezasi ertelenmeyen bir suç islemesi.
- Isçinin isverenden izin almaksizin veya hakli bir sebebe dayanmaksizin
ardi ardina iki isgünü veya bir ay içinde iki defa
herhangi bir tatil gününden sonraki is günü, yahut
bir ayda üç isgünü isine devam etmemesi.
- Isçinin yapmakla ödevli bulundugu görevleri kendisine
hatirlatildigi halde yapmamakta israr etmesi.
- Isçinin kendi istegi veya savsamasi yüzünden isin
güvenligini tehli***e düsürmesi, isyerinin mali olan
veya mali olmayip da eli altinda bulunan makineleri, tesisati veya baska
esya ve maddeleri otuz günlük ücretinin tutariyla ödeyemeyecek
derecede hasara ve kayba ugratmasi.
III- Zorlayici sebepler:
Isçiyi isyerinde bir haftadan fazla süre ile çalismaktan
alikoyan zorlayici bir sebebin ortaya çikmasi.
IV- Isçinin gözaltina alinmasi veya tutuklanmasi halinde
devamsizligin 17 nci maddedeki bildirim süresini asmasi.
Isçi feshin yukaridaki bentlerde öngörülen sebeplere
uygun olmadigi iddiasi ile 18, 20 ve 21 inci madde hükümleri
çerçevesinde yargi yoluna basvurabilir.
Derhal fesih hakkini kullanma süresi
MADDE 26. - 24 ve 25 inci maddelerde gösterilen ahlak ve iyiniyet
kurallarina uymayan hallere dayanarak isçi veya isveren için
taninmis olan sözlesmeyi fesih yetkisi, iki taraftan birinin bu
çesit davranislarda bulundugunu diger tarafin ögrendigi
günden baslayarak alti is günü geçtikten ve her
halde fiilin gerçeklesmesinden itibaren bir yil sonra kullanilamaz.
Ancak isçinin olayda maddi çikar saglamasi halinde bir
yillik süre uygulanmaz.
Bu haller sebebiyle isçi yahut isverenden is sözlesmesini
yukaridaki fikrada öngörülen süre içinde
feshedenlerin diger taraftan tazminat haklari saklidir.
Yeni is arama izni
MADDE 27. - Bildirim süreleri içinde isveren, isçiye
yeni bir is bulmasi için gerekli olan is arama iznini is saatleri
içinde ve ücret kesintisi yapmadan vermeye mecburdur. Is
arama izninin süresi günde iki saatten az olamaz ve isçi
isterse is arama izin saatlerini birlestirerek toplu kullanabilir. Ancak
is arama iznini toplu kullanmak isteyen isçi, bunu isten ayrilacagi
günden evvelki günlere rastlatmak ve bu durumu isverene bildirmek
zorundadir.
Isveren yeni is arama iznini vermez veya eksik kullandirirsa o süreye
iliskin ücret isçiye ödenir.
Isveren, is arama izni esnasinda isçiyi çalistirir ise
isçinin izin kullanarak bir çalisma karsiligi olmaksizin
alacagi ücrete ilaveten, çalistirdigi sürenin ücretini
yüzde yüz zamli öder.
Çalisma belgesi
MADDE 28. - Isten ayrilan isçiye, isveren tarafindan isinin
çesidinin ne oldugunu ve süresini gösteren bir belge
verilir.
Belgenin vaktinde verilmemesinden veya belgede dogru olmayan bilgiler
bulunmasindan zarar gören isçi veyahut isçiyi isine
alan yeni isveren eski isverenden tazminat isteyebilir.
Bu belgeler her türlü resim ve harçtan muaftir.
Toplu isçi çikarma
MADDE 29. - Isveren; ekonomik, teknolojik, yapisal ve benzeri isletme,
isyeri veya isin gerekleri sonucu toplu isçi çikarmak
istediginde, bunu en az otuz gün önceden bir yazi ile, isyeri
sendika temsilcilerine, ilgili bölge müdürlügüne
ve Türkiye Is Kurumuna bildirir.
Isyerinde çalisan isçi sayisi: " 20 ile 100 isçi
arasinda ise, en az 10 isçinin,
- 101 ile 300 isçi arasinda ise, en az yüzde on oraninda
isçinin,
- 301 ve daha fazla ise, en az 30 isçinin,
Isine 17 nci madde uyarinca ve bir aylik süre içinde ayni
tarihte veya farkli tarihlerde son verilmesi toplu isçi çikarma
sayilir.
Birinci fikra uyarinca yapilacak bildirimde isçi çikarmanin
sebepleri, bundan etkilenecek isçi sayisi ve gruplari ile ise
son verme islemlerinin hangi zaman diliminde gerçeklesecegine
iliskin bilgilerin bulunmasi zorunludur.
Bildirimden sonra isyeri sendika temsilcileri ile isveren arasinda yapilacak
görüsmelerde, toplu isçi çikarmanin önlenmesi
ya da çikarilacak isçi sayisinin azaltilmasi yahut çikarmanin
isçiler açisindan olumsuz etkilerinin en aza indirilmesi
konulari ele alinir. Görüsmelerin sonunda, toplantinin yapildigini
gösteren bir belge düzenlenir. Fesih bildirimleri, isverenin
toplu isçi çikarma istegini bölge müdürlügüne
bildirmesinden otuz gün sonra hüküm dogurur.
Isyerinin bütünüyle kapatilarak kesin ve devamli suretle
faaliyete son verilmesi halinde, isveren sadece durumu en az otuz gün
önceden ilgili bölge müdürlügüne ve Türkiye
Is Kurumuna bildirmek ve isyerinde ilan etmekle yükümlüdür.
Isveren toplu isçi çikarmanin kesinlesmesinden itibaren
alti ay içinde ayni nitelikteki is için yeniden isçi
almak istedigi takdirde nitelikleri uygun olanlari tercihen ise çagirir.
Mevsim ve kampanya islerinde çalisan isçilerin isten çikarilmalari
hakkinda, isten çikarma bu islerin niteligine bagli olarak yapiliyorsa,
toplu isçi çikarmaya iliskin hükümler uygulanmaz.
Isveren toplu isçi çikarilmasina iliskin hükümleri
18, 19, 20 ve 21 inci madde hükümlerinin uygulanmasini engellemek
amaciyla kullanamaz; aksi halde isçi bu maddelere göre dava
açabilir.
Özürlü, eski hükümlü ve terör magduru
çalistirma zorunlulugu
MADDE 30. - Isverenler elli veya daha fazla isçi çalistirdiklari
isyerlerinde her yilin Ocak ayi basindan itibaren yürürlüge
girecek sekilde Bakanlar Kurulunca belirlenecek oranlarda özürlü
ve eski hükümlü ile 3713 sayili Terörle Mücadele
Kanununun ek 1 inci maddesinin (B) fikrasi uyarinca istihdami zorunlu
olan terör magduru isçiyi meslek, beden ve ruhi durumlarina
uygun islerde çalistirmakla yükümlüdürler.
Bu kapsamda çalistirilacak isçilerin toplam orani yüzde
altidir. Ancak özürlüler için belirlenecek oran,
toplam oranin yarisindan az olamaz. Ayni il sinirlari içinde
birden fazla isyeri bulunan isverenin bu kapsamda çalistirmakla
yükümlü oldugu isçi sayisi, toplam isçi
sayisina göre hesaplanir.
Bu kapsamda çalistirilacak isçi sayisinin tespitinde belirsiz
süreli is sözlesmesine ve belirli süreli is sözlesmesine
göre çalistirilan isçiler esas alinir. Kismi süreli
is sözlesmesine göre çalisanlar, çalisma süreleri
dikkate alinarak tam süreli çalismaya dönüstürülür.
Oranlarin hesaplanmasinda yarima kadar kesirler dikkate alinmaz, yarim
ve daha fazla olanlar tama dönüstürülür.
Isyerinin isçisi iken sakatlanan, eski hükümlü
ya da terör magduru olanlara öncelik taninir.
Isverenler çalistirmakla yükümlü olduklari isçileri
Türkiye Is Kurumu araciligi ile saglarlar.
Bu kapsamda çalistirilacak isçilerin nitelikleri, hangi
islerde çalistirilabilecekleri, bunlarin isyerlerinde genel hükümler
disinda bagli olacaklari özel çalisma ile meslege yöneltilmeleri,
mesleki yönden isverence nasil ise alinacaklari, Adalet Bakanligi
ile Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanliginca birlikte çikarilacak
yönetmelikle düzenlenir.
Yer alti ve su alti islerinde özürlü isçi çalistirilamaz
ve yukaridaki hükümler uyarinca isyerlerindeki isçi
sayisinin tespitinde yer alti ve su alti islerinde çalisanlar
hesaba katilmaz.
Bir isyerinden malulen ayrilmak zorunda kalip da sonradan maluliyeti
ortadan kalkan isçiler eski isyerlerinde tekrar ise alinmalarini
istedikleri takdirde, isveren bunlari eski isleri veya benzeri islerde
bos yer varsa derhal, yoksa bosalacak ilk ise baska isteklilere tercih
ederek, o andaki sartlarla ise almak zorundadir. Aranan sartlar bulundugu
halde isveren is sözlesmesi yapma yükümlülügünü
yerine getirmezse, ise alinma isteginde bulunan eski isçiye alti
aylik ücret tutarinda tazminat öder.
Eski hükümlü çalistirilmasinda kanunlardaki kamu
güvenligi ile ilgili hizmetlere iliskin özel hükümler
saklidir.
Bakanlar Kurulunca belirlenecek oranlarin üstünde özürlü
ve eski hükümlü ve terör magduru çalistiran
isverenlerin kontenjan fazlasi isçiler için özürlü
ve eski hükümlü çalistirmakla yükümlü
olmadiklari halde özürlü çalistiran veya çalisma
gücünü yüzde ****enden fazla kaybetmis özürlüyü
çalistiran isverenlerin bu sekilde çalistirdiklari her
bir özürlü için 506 sayili Sosyal Sigortalar Kanununa
göre ödemeleri gereken isveren sigorta prim hisselerinin yüzde
ellisini kendisi, yüzde ellisini Hazine öder.
Bu maddeye aykirilik hallerinde 101 inci madde uyarinca tahsil edilecek
para cezalari Türkiye Is Kurumu bütçesinin Maliye Bakanliginca
açilacak özel tertibine gelir kaydedilir. Bu hesapta toplanan
paralar özürlü ve eski hükümlülerin mesleki
egitim ve mesleki rehabilitasyonu, kendi isini kurma ve bu gibi projelerde
kullanilmak üzere Türkiye Is Kurumuna aktarilir. Toplanan
paralarin nerelere ve ne kadar verilecegi Türkiye Is Kurumu Genel
Müdürlügünün koordinatörlügünde,
Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi Çalisma Genel
Müdürlügü, Is Sagligi ve Güvenligi Genel Müdürlügü,
Özürlüler Idaresi Baskanligi, Adalet Bakanligi Ceza ve
Tevkif Evleri Genel Müdürlügü, Türkiye Sakatlar
Konfederasyonu ve en çok isçi ve isvereni temsil eden
üst kuruluslarin birer temsilcilerinden olusan komisyon tarafindan
karara baglanir. Komisyonun çalisma usul ve esaslari Çalisma
ve Sosyal Güvenlik Bakanliginca çikarilacak yönetmelikle
düzenlenir.
Askerlik ve kanundan dogan çalisma
MADDE 31. - Muvazzaf askerlik ödevi disinda manevra veya herhangi
bir sebeple silah altina alinan veyahut herhangi bir kanundan dogan
çalisma ödevi yüzünden isinden ayrilan isçinin
is sözlesmesi isinden ayrildigi günden baslayarak iki ay sonra
isverence feshedilmis sayilir.
Isçinin bu haktan faydalanabilmesi için o iste en az bir
yil çalismis olmasi sarttir. Bir yildan çok çalismaya
karsilik her fazla yil için, ayrica iki gün eklenir. Su
kadar ki bu sürenin tamami doksan günü geçemez.
Is sözlesmesinin feshedilmis sayilabilmesi için beklenilmesi
gereken süre içinde isçinin ücreti islemez.
Ancak özel kanunlarin bu husustaki hükümleri saklidir.
Bu süre içinde is sözlesmesinin Kanundan dogan baska
bir sebebe dayanilarak isveren veya isçi tarafindan feshedildigi
öteki tarafa bildirilmis olsa bile, fesih için Kanunun gösterdigi
süre bu sürenin bitiminden sonra islemeye baslar. Ancak is
sözlesmesi belirli süreli olarak yapilmis ve sözlesme
yukarida yazili süre içinde kendiliginden sona eriyorsa
bu madde hükümleri uygulanmaz.
Herhangi bir askeri ve kanuni ödev dolayisiyla isinden ayrilan
isçiler bu ödevin sona ermesinden baslayarak iki ay içinde
ise girmek istedikleri takdirde isveren bunlari eski isleri veya benzeri
islerde bos yer varsa derhal, yoksa bosalacak ilk ise baska isteklilere
tercih ederek, o andaki sartlarla ise almak zorundadir. Aranan sartlar
bulundugu halde isveren is sözlesmesi yapma yükümlülügünü
yerine getirmezse, ise alinma isteginde bulunan eski isçiye üç
aylik ücret tutarinda tazminat öder.
IHBAR TAZMINATI
Ihbar tazminati, isçinin is kanunundan dogan hakkidir. Çesitli
sebeplerle isten çikartilan isçiye çalisma süreleri
göz önünde bulundurularak verilen tazminattir. Isveren
ve isçi akdin feshinde bildirim sürelerine uymak zorundadir.
Kendi istegiyle isten ayrilan isçi ihbar tazminatina hak kazanamaz.
Ihbar tazminati üzerinden gelir vergisi ve damga vergisi kesintisi
yapilir.
4857 SAYILI IS KANUNU
SÜRELI FESIH (2. Bölüm / Is Sözlesmesi Türleri
ve Feshi)
MADDE 17. - Belirsiz süreli is sözlesmelerinin feshinden
önce durumun diger tarafa bildirilmesi gerekir.
Is sözlesmeleri;
a) Isi alti aydan az sürmüs olan isçi için bildirimin
diger tarafa yapilmasindan baslayarak iki hafta sonra
b) Isi alti aydan birbuçuk yila kadar sürmüs olan isçi
için bildirimin diger tarafa yapilmasindan baslayarak dört
hafta sonra
c) Isi birbuçuk yildan üç yila kadar sürmüs
olan isçi için bildirimin diger tarafa yapilmasindan baslayarak
alti hafta sonra
d) Isi üç yildan fazla sürmüs isçi için
bildirim yapilmasindan baslayarak sekiz hafta sonra
Feshedilmis sayilir.
Bu süreler asgari olup sözlesmeler ile artirilabilir.
Bildirim sartina uymayan taraf bildirim süresine iliskin ücret
tutarinda tazminat ödemek zorundadir.
Isveren bildirim süresine ait ücreti pesin vermek suretiyle
is sözlesmesini feshedebilir.
Isverenin bildirim sartina uymamasi veya bildirim süresine ait
ücreti pesin ödeyerek sözlesmeyi feshetmesi bu Kanunun
18 19 20 ve 21 inci maddesi hükümlerinin uygulanmasina engel
olmaz. 18 inci maddenin birinci fikrasi uyarinca bu Kanunun 18 19 20
ve 21 inci maddelerinin uygulanma alani disinda kalan isçilerin
is sözlesmesinin fesih hakkinin kötüye kullanilarak sona
erdirildigi durumlarda isçiye bildirim süresinin üç
kati tutarinda tazminat ödenir. Fesih için bildirim sartina
da uyulmamasi ayrica dördüncü fikra uyarinca tazminat
ödenmesini gerektirir.
Bu maddeye göre ödenecek tazminatlar ile bildirim sürelerine
ait pesin ödenecek ücretin hesabinda 32 nci maddenin birinci
fikrasinda yazilan ücrete ek olarak isçiye saglanmis para
veya para ile ölçülmesi mümkün sözlesme
ve Kanundan dogan menfaatler de göz önünde tutulur.
